Konut Dokunulmazlığını İhlal Suçu (TCK 116)
Konut ve işyeri dokunulmazlığının ihlali suçu, Türk Ceza Kanunu’nun 116. maddesinde düzenlenmiş olup kişilerin özel yaşam alanlarının korunmasını amaçlayan bir suç tipidir. Bu suçun oluşabilmesi için failin
:
- başkasına ait konut veya işyerine rıza olmaksızın girmesi, veya
- rıza ile girilmiş olsa bile mağdurun çıkma talebine rağmen çıkmaması gerekir.
Suç yalnızca kasten işlenebilir; taksirle işlenmesi mümkün değildir. Ayrıca mağdurun malik olması şart değildir. Konutu veya işyerini fiilen kullanan kişi de mağdur sıfatına sahip olabilir.
Konut Dokunulmazlığının Kanuni Düzenlemesi
Türk Ceza Kanunu’nun 116. maddesine göre:
Bir kimsenin konutuna veya eklentilerine rızasına aykırı olarak giren veya rıza ile girdikten sonra çıkması istenmesine rağmen çıkmayan kişi konut dokunulmazlığını ihlal suçunu işlemiş olur.
Bu düzenleme ile korunan hukuki değer kişilerin huzur ve güvenlik içinde yaşamalarını sağlayan konut dokunulmazlığıdır.
Konut Dokunulmazlığını İhlal Suçunun Cezası
Kanun koyucu konut ve işyeri arasında farklı bir koruma derecesi öngörmüştür.
Konut Dokunulmazlığının İhlali
Bu suçun temel halinde fail hakkında:
6 aydan 2 yıla kadar hapis cezası öngörülmüştür.
İşyeri Dokunulmazlığının İhlali
İşyeri bakımından ise:
6 aydan 1 yıla kadar hapis veya adli para cezası verilebilir.
Bu farklılık, konutun bireyin özel yaşam alanı olması nedeniyle daha güçlü bir hukuki koruma altında bulunmasından kaynaklanmaktadır.
Suçun Takibinin Şikâyete Bağlı Olması
Konut dokunulmazlığını ihlal suçu şikâyete bağlı suçlar arasında yer almaktadır.
Bu nedenle:
- mağdur şikâyet etmediği takdirde soruşturma başlatılamaz
- şikâyetten vazgeçilmesi halinde dava düşer
Ayrıca bazı durumlarda suç oluşmaz. Örneğin:
- mağdurun rıza göstermesi
- kanunun verdiği yetkinin kullanılması gibi haller hukuka uygunluk sebebi oluşturur. Örneğin kolluk görevlilerinin hâkim kararıyla yaptığı arama işlemi, konut dokunulmazlığını ihlal suçunu oluşturmaz.
Konut ve İşyeri Ayrımı
Suçun temel unsuru, hak sahibinin rızasına aykırı olarak korunan bir alana girilmesi veya çıkılmamasıdır. Yargıtay Ceza Genel Kurulu’nun 2015/3-2018/423 sayılı kararında, işyeri dokunulmazlığı açısından önemli bir ayrım yapılmıştır. Kararda işyeri dokunulmazlığının ihlali için söz konusu yerin:
“Açık bir rızaya gerek duyulmaksızın girilmesi mutat olan yerler dışında kalan bir alan olması” gerektiği belirtilmiştir.Bu kapsamda:
- mesai saatleri dışında bir süpermarkete girilmesi işyeri dokunulmazlığını ihlal edebilir
- mesai saatleri içinde girilmesi ise bu suçu oluşturmaz.
Konut ve Eklenti Kavramı
Yargıtay kararlarında konut ve eklenti kavramı geniş yorumlanmaktadır. Yargıtay 13. Ceza Dairesi’nin 2014/13970 sayılı kararında:
Apartmanın ortak alanlarının her bir daire sahibi açısından eklenti olarak kabul edildiği belirtilmiştir.
Bu nedenle apartman merdiven boşluğuna izinsiz girilmesi dahi konut dokunulmazlığını ihlal suçunu oluşturabilir. Buna karşılık Yargıtay 2. Ceza Dairesi’nin 2013/17641 sayılı kararında, evin müştemilatından sayılmayan müstakil bir ahıra girilmesinin bu suçu oluşturmayacağı ifade edilmiştir.
Konut Dokunulmazlığını İhlal Suçunun Nitelikli Halleri
Bazı durumlarda suç daha ağır cezayı gerektiren nitelikli haller kapsamında değerlendirilir.
Gece Vakti İşlenmesi (TCK 116/4)
Suçun gece vakti işlenmesi, cezanın artırılmasına neden olur. Bu durumda ceza: 1 yıldan 3 yıla kadar hapis olarak uygulanabilir. Gaziantep Bölge Adliye Mahkemesi’nin 2018/3652 sayılı kararında, bu nitelikli halin varlığı halinde cezanın alt sınırdan uzaklaşılarak belirlenmesi gerektiği ifade edilmiştir.
Cebir veya Tehdit Kullanılması
Ceza Genel Kurulu’nun 2016/1137-2018/385 sayılı kararında, cebir kullanımına ilişkin önemli bir ayrım yapılmıştır. Karara göre:
- cebrin kişiye karşı kullanılması halinde nitelikli hal uygulanır
- cebrin eşyaya karşı kullanılması halinde ise bu durum konut dokunulmazlığının ihlali suçunun nitelikli hali sayılmaz. Örneğin: Kapıyı kırarak eve girilmesi halinde mala zarar verme suçu ayrıca oluşabilir.
Birden Fazla Kişi Tarafından İşlenmesi (TCK 119/1-c)
Suçun birden fazla kişi tarafından birlikte işlenmesi, cezanın artırılmasını gerektirir. Yargıtay 2. Ceza Dairesi’nin 2021/21699 sayılı kararında, bu durumda verilecek cezanın bir kat artırılacağı belirtilmiştir. Yargıtay 6. Ceza Dairesi’nin 2021/4819 sayılı kararına göre, suç ortaklarından birinin yaş küçüklüğü gibi şahsi cezasızlık nedenlerine sahip olması, bu nitelikli halin uygulanmasına engel değildir.
Diğer Nitelikli Haller (TCK 119)
Ceza Genel Kurulu’nun 2015/7-2018/480 sayılı kararında, aşağıdaki durumların da cezanın artırılmasına neden olacağı belirtilmiştir:
- suçun silahla işlenmesi
- failin kendini tanınmayacak hale koyması
- suç örgütlerinin korkutucu gücünden yararlanılması
- kamu görevinin sağladığı nüfuzun kötüye kullanılması
Bu hallerde ceza bir kat artırılır.
Cezayı Azaltan Haller
Bazı durumlarda fail hakkında ceza indirimi uygulanabilir. Genel Hükümlere göre failin:
- yaşının küçük olması (TCK 31)
- yargılama sürecindeki tutum ve davranışları (TCK 62)
nedeniyle takdiri indirim yapılabileceği belirtilmiştir.
Haksızlık Yanılgısı (TCK 30/4)
Ceza Genel Kurulu’nun 2015/7-2018/480 sayılı kararında, teorik bir olasılık olarak haksızlık yanılgısına da değinilmiştir. Buna göre:
Fail işlediği fiilin hukuka aykırı olduğunu kaçınılmaz bir şekilde bilmeyebilir. Bu durumda kişi cezalandırılmayabilir veya cezasında indirim yapılabilir.
Konut Dokunulmazlığını İhlal Suçunda Yargıtay Yaklaşımı
Yargıtay kararlarında, konut dokunulmazlığını ihlal suçuyla korunan hukuki değerin kişilerin huzur ve güvenlik duygusu olduğu vurgulanmaktadır.
Bu nedenle: konut, eklenti ve işyeri kavramları her somut olayın özelliklerine göre değerlendirilmekte ve yorumlanmaktadır.
Sık Sorulan Sorular
Konut dokunulmazlığını ihlal suçu nedir?
Bir kişinin konutuna veya işyerine rızası olmaksızın girilmesi ya da çıkılması istenmesine rağmen çıkılmaması durumunda konut dokunulmazlığını ihlal suçu oluşur.
Konut dokunulmazlığını ihlal suçunun cezası nedir?
Suçun temel halinde 6 aydan 2 yıla kadar hapis cezası öngörülmektedir.
Konut dokunulmazlığını ihlal suçu şikâyete bağlı mı?
Evet. Bu suç kural olarak şikâyete bağlıdır ve mağdurun şikâyeti üzerine soruşturma başlatılır.
Konut Dokunulmazlığını İhlal Davalarında Hukuki Destek
Konut dokunulmazlığını ihlal suçu, ceza hukuku kapsamında değerlendirilen ve somut olayın özelliklerine göre farklı hukuki sonuçlar doğurabilen bir suç tipidir.
Bu tür davalarda delillerin değerlendirilmesi, nitelikli hallerin belirlenmesi ve Yargıtay içtihatlarının doğru yorumlanması büyük önem taşır. Bu nedenle hem mağdur hem de sanık bakımından sürecin ceza hukuku alanında uzman bir avukat tarafından takip edilmesi hak kayıplarının önlenmesi açısından önemlidir.